We spraken met Gwendolyn Portzky, directeur van het Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie (VLESP), over hardnekkige misverstanden, waarschuwingssignalen en hoe je iemand kunt helpen.
Wat doet het Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie (VLESP)?
VLESP is de partnerorganisatie van de Vlaamse overheid voor de preventie van zelfdoding. We ontwikkelen, onderzoeken en evalueren methodieken die mensen met zelfmoordgedachten ondersteunen en helpen voorkomen dat problemen escaleren. We doen dit steeds vanuit een wetenschappelijke benadering. Daarnaast zijn we een aanspreekpunt voor iedereen die vragen heeft over zelfdoding of suïcidepreventie. Dit doen we onder andere door de webstek Zelfmoord1813.be.
Waarom blijft preventie zo belangrijk?
Volgens de meest recente cijfers overlijden in Vlaanderen gemiddeld 2,4 mensen per dag door zelfdoding en worden dagelijks ongeveer 26 pogingen geregistreerd. Achter die cijfers schuilen duizenden mensen die zelf worstelen of zich zorgen maken om iemand in hun omgeving. Zelfdoding ontstaat door een complex samenspel van verschillende factoren. Het belangrijke nieuws is dat preventie werkt. Door tijdig hulp te bieden, kunnen levens worden gered.
Welke evoluties zien jullie?
Over een periode van bijna 25 jaar zien we een daling van ongeveer 34 procent in het aantal zelfdodingen in Vlaanderen. Dat is een positieve evolutie. Toch blijven er aandachtspunten. Zo zien we de laatste jaren een stijging bij jonge vrouwen tussen 15 en 29 jaar. Daarom blijft blijvende aandacht voor preventie noodzakelijk.
Welke misverstanden komen het vaakst voor?
Een van de grootste mythes is dat je iemand op ideeën brengt door naar zelfmoordgedachten te vragen. Dat klopt niet. Door het gesprek aan te gaan, geef je iemand net de kans om uit zijn isolement te komen en hulp aan te bieden.
Ook het idee dat zelfdoding altijd impulsief gebeurt, klopt niet. Vaak gaat er een langdurig proces van psychisch lijden aan vooraf.
Daarnaast denken sommige mensen dat wie over zelfmoord praat het niet zal doen. Ook dat is onjuist. Uitspraken over zelfdoding moet je altijd ernstig nemen.
Ten slotte is er ook nog steeds een hardnekkige mythe dat zelfmoord niet voorkomen kan worden. Hoewel niet elke zelfdoding voorkomen kan worden, is zelfmoord wel degelijk te voorkomen, en kan iemand met zelfmoordgedachten geholpen worden of hier terug uitkomen. De meeste mensen die ooit aan zelfdoding denken of een poging ondernemen, overlijden gelukkig niet door zelfdoding.
Hoe herken je waarschuwingssignalen?
Mensen die aan zelfdoding denken, geven vaak signalen dat het niet goed gaat. Dat kunnen uitspraken zijn zoals 'ik zie het niet meer zitten' of 'iedereen zou beter af zijn zonder mij'. Maar ook gedragsveranderingen kunnen een alarmsignaal zijn, zoals zich terugtrekken uit sociale contacten, slecht slapen, extreme hopeloosheid of plots ander gedrag dan gewoonlijk. Wanneer meerdere signalen langere tijd aanwezig zijn, is het belangrijk om alert te zijn.
Wat kan je doen als je je zorgen maakt?
Durf het gesprek aan te gaan. Benoem wat je hebt opgemerkt en vraag rechtstreeks of iemand aan zelfmoord denkt. Dat kan spannend voelen, maar het helpt vaak om het isolement te doorbreken.
Luister zonder te oordelen en probeer niet meteen oplossingen aan te dragen. Het belangrijkste is dat iemand zich gehoord voelt. Moedig de persoon vervolgens aan om professionele hulp te zoeken, bijvoorbeeld bij de huisarts of een psycholoog.
Wat als je bang bent om iets verkeerd te zeggen?
Die angst is begrijpelijk, maar mag je niet tegenhouden. Je hoeft niet de perfecte woorden te vinden. Luisteren, aanwezig zijn en tonen dat je bezorgd bent, maakt vaak al een groot verschil.
Hulp nodig?
Heb je zelf nood aan een gesprek of maak je je zorgen om iemand in je omgeving? Dan kun je terecht bij de Zelfmoordlijn 1813.
- Bel gratis naar 1813 (24 uur op 24, 7 dagen op 7)
- Chat, mail of informatie via www.zelfmoord1813.be
- Neem contact op met je huisarts of een andere hulpverlener
Je staat er niet alleen voor. Hulp vragen of aanbieden kan een eerste belangrijke stap zijn.
